Ik doe in mijn vrije tijd vrijwilligerswerk voor de fysiotherapie. Het werk bevat het begeleiden of over brengen van bejaarde cliënten van de afdeling waar ze verpleegd worden naar de fysiotherapie en weer terug. Ik hoor dan weleens fysiotherapeuten of hulpverleners tegen hen zeggen: “Je kunt de oefening wel, want je bent in staat om een andere keuze te maken, je hebt je eigen lot in handen.”

Ik denk dan bij mezelf: ‘In welke mate heb je op oudere leeftijd, de keuze om gedrag te veranderen.’ Als ik mij in hun situatie probeer te verplaatsen, dan vind ik het veranderen van een gewoonte, voor hen een moeilijk punt.

Ik ben onder behandeling geweest bij een psychiater en die zei wel eens tegen mij, wanneer ik het over geloof in God had: “Op zondag zou ik je gelijk kunnen geven maar door de weeks heb je gewoon ongelijk.” Ik heb toen getwijfeld over het bestaan van mijn eigen vrije wil, maar toch de mening toegedaan dat ik wel moest blijven doen alsof de vrije wil bestaat. Ik zag dat als een noodzakelijke iets, waar uit blijkt dat mijn psychiaterbezoek bij een anders denkende psychiater noodzakelijk was, want waar geloof ik dan nog in.

Toch zijn er psychiaters die serieus onderzoeken of we zonder vrije wil en het principe van schuld kunnen leven. Zij zouden bijvoorbeeld tegen een drugsverslaafde zeggen: “Ik begrijp je problemen, maar als jij jou gedrag niet aan past zijn dit en dat de consequenties.” Ze leren hen dan omgaan met hun verslaving, geven hen een medicijn en brengen de gevolgen in beeld en bekijken haalbare remedies. Dit lijkt hen dan gepaster dan de verslaafde in te prenten dat hij kan veranderen, als hij het maar echt wil.

Als de verslaafde het niet lukt om met zijn verslaving om te gaan, laten ze hem toch in die waan, want verslaafden hebben, in hun visie, nou eenmaal hun vrije wil verkwanseld. Hen vertellen dat ze zelf de kracht tot veranderen bezitten, als ze maar hard genoeg willen, is in hun ogen misplaatst, terwijl in mijn opinie de wil belangrijker is dan kennis en ik vind daardoor hun filosofie even ergerlijk als mensen die alle schuld en verantwoordelijkheid op anderen afschuiven. Leven in de fantasie van de vrije wil is niet alleen flauw, het is bij momenten ook immoreel.

Het is geen fantasie dat God u in dit leven keuzevrijheid heeft gegeven, dat u kan kiezen vanuit uw eigen vrije wil. Uw gebruik van deze gave bepaalt of u in dit leven en in het volgende gelukkig of ongelukkig bent. Oké, hoewel u vrij bent om naar eigen inzicht te kiezen en te leven, kunt u niet de gevolgen van uw keuzes kiezen, die u misschien niet onmiddellijk zult ervaren maar u wel altijd zullen blijven achtervolgen. Daarom moet u altijd geholpen kunnen worden om een verkeerde keuze ongedaan te maken want dat leidt tot goede en rechtschapen keuzes die op hun beurt weer leiden tot geluk, vrede en eeuwig leven.

Ik besef dat we allemaal fouten maken. Daarom zeg ik tegen iedereen die vastzit aan de gevolgen van verkeerde keuzes, die met de rug tegen de muur staan en de zegeningen van het rechtschapen gebruik van zijn of haar keuzevrijheid moet missen: we hebben u lief. Keer terug! Ontsnap uit die donkere hoek, het licht tegemoet want het is de moeite waard. Geloof dat ‘door de verzoening van Christus de gehele mensheid – ook u en ik – kan worden gered door gehoorzaamheid aan de wetten en verordeningen van het herstelde evangelie. En dit getuig ik in de naam van Jezus Christus. Amen.

Fantasie of werkelijkheid
Stem op deze column!