De techniek staat voor niets tegenwoordig. Sinds de uitvinding van de Grote Rekenmachine, later populair ‘computer’ genoemd, gaat de ontwikkeling razendsnel. Dat heeft nogal wat gevolgen voor de mensheid. Werk dat in het precomputer tijdperk nog met de hand gedaan werd, wordt in deze tijd overgenomen door machines en robots die door computers aangestuurd worden.

Dat betekent dat een heleboel nare karweitjes niet meer door mensen gedaan hoeven te worden. Er wordt vuilnis opgehaald door een vrachtwagen met een grijparm, die meteen ook kan afwegen hoeveel gewicht dat afval heeft en ook meteen leest bij welk adres de vuilnisbak hoort. Met andere woorden: waar de rekening voor het afval naartoe moet. Dat is slechts een voorbeeld van een ontwikkeling waarvan ik vermoed dat mijn lang geleden overleden grootouders, geen sikkepit zouden begrijpen.

Tal van voorbeelden kunnen genoemd worden: alles is op afstand bedienbaar, alles gaat automatisch, we kunnen het zo gek niet bedenken of het kan ook automatisch. Zo ook het vertalen van teksten naar een vreemde taal. De nobele kunst van het vertalen, begonnen met monniken die zich eeuwen geleden in stilte lijdend en knarsetandend vastbeten in teksten. Met slechts één doel: een zo getrouw mogelijke vertaling te maken, een vertaling die niet alleen het woord vertaalde, maar ook de gedachte achter de tekst.

Tegenwoordig denken veel mensen, en met name dan toch de jongeren, dat vertalen een uitermate vervelend karweitje is. Zoiets als het ophalen van huisvuil. Dus dat moet sneller en vooral met minder inspanning kunnen. De laptop klapt open, en via  google wordt er een vertaalcomputer gezocht. Er bestaan inmiddels legio vertaalsites, waar naar en van alle mogelijke talen vertaald kan worden. Swahili, Slovaaks, Lets, u vraagt – wij draaien.

Tot zover het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat deze vertaalsites zulke kromme vertalingen geven dat de uitkomst elke monnik in tranen zou doen uitbarsten. Leerlingen die denken snel klaar te zijn, door allereerst teksten te kopiëren en te plakken vanaf het internet, denken daarna nóg slimmer te zijn door de vertaalsite de tekst te laten vertalen. De voorbeelden van wat deze sites dan uitkramen zijn legio in de lerarenkamers van Nederland. Tenenkrommend. Dat wordt dan ‘toe quenching’ volgens de site.

Natuurlijk kan zo’n computer niet méér dan letterlijk vertalen wat er staat. De bedoeling achter de tekst, het gevoel erbij.. daar kan een computer nog steeds helemaal niets mee. Dus daar komt (gelukkig) nog steeds de mens aan te pas. En die mens zal hoe dan ook een inspanning moeten leveren om zich een vreemde taal dusdanig eigen te maken dat hij of zij in staat is te beoordelen of een tekst juist vertaald is. Of, in het beste geval, raadpleegt men allereerst – hoe ouderwets – een papieren versie van een woordenboek. En nog liever: Een Mens, met gevoel. Met een hart in plaats van een core processor.

Soms mis ik de mannen die het vuilnis kwamen ophalen. Dat apparaat fluit niet, zingt niet, roept niet. Het wordt er allemaal ‘automatisch’ wat stiller van. De ziel gaat er zo langzaam uit. We automatiseren de ziel uit onze samenleving. Denk daar maar eens over na.